SDÜ İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 6, Sayı 2 (2001)

ULUSLARARASIHUKUKTA GEMİ KAYNAKLI KİRLENME VE DEVLET GEMİLERİNİN EGEMENLİKTEN DOĞAN BAĞIŞIKLIĞI

M. Akif KÜTÜKÇÜ

Özet


Dünyadaki su kaynaklarının %95'i denizlerdir. Akarsular ve atmosfer vasıtasıyla karadan taşınan kirletici maddelerin yanısıra doğrudan doğruya denizlere yapılan depolama, gemicilik, araştırma ve işletme faaliyetleri dolayısıyla ortaya çıkan kirlilik denizlerdeki canlı kaynakların azalmasına neden olmuştur. Deniz çevrenin korunmasına ilişkin yapılan andlaşmalar arasında 1954 tarihli Denizin Petrol ve Türevleri ile Kirlenmesinin Önlenmesine Dair Uluslararası Sözleşme, 1958 tarihli Açık Deniz Sözleşmesi, 1969 tarihli Açık Denizlerde Kazalar Dolayısıyla Olan Kirlenmeye Müdahaleye İlişkin Sözleşme, MARPOL, BMDHS ve bunların yanısıra birçok sözleşmeden söz edilebilir.
Egemenlik, dış kontrolden özgür olmak olarak tanımlanmaktadır. Uluslararası toplumda devletlerin içte ve dışta mutlak egemen olduğu düşüncesi XVIII. yy 'ın ikinci yarısından itibaren terkedilmiş, bunun yerine sınırlı egemenlik anlayışı kabul görmeye başlamıştır. Deniz sahillerini ilgilendiren çıkarlar ve Deniz Hukuku bağlamında devlet egemenliği daha da karmaşık bir hal almakta, sahildar devletin çıkarlarıyla diğer devletin çıkarları çatışmaktadır. BMDHS, hem sahildar hem de denizci devletlerin çıkarlarını dengeleyecek ilkelerin ortaya konmasına yardımcı olmuştur.
BMDHS rejimini de içine alan uluslararası çevre hukukundaki son gelişmeler, devlet egemenliği ilkesinde dikkate değer sınırlamalar getirmiştir. Ancak devlet gemilerinin egemenliğinden doğan bağışıklığı bağlamında bu sınırlamalar çok yavaş gelişmiştir. Devlet gemilerinin kurallara uygun olup olmaması sorunu ve var olan andlaşmaların yetersiz yaptırım gücü gemi kaynaklı kirlenmenin kontrolü önünde rahatsız edici bir engel olarak durmaktadır. Geleneksel olarak bu gemiler, egemenlikten doğan bağışıklık ilkesinin korunması altında ve BMDHS ve MARPOL 'ün bu kavramı açıkça onaylayarak ifade eden koşulları ile işletilmektedir.
Deniz kirlenmesi, egemenlikten doğan bağışıklık, devlet gemileri, BMDHS ve MARPOL.

Tam Metin: PDF