SDÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 1, Sayı 1 (2005)

TİYATROMUZUN MODERN TİYATROYLA KESİŞMESİ YOLUNDA GELENEKSELİN ÖNEMİ VE BALTACIOĞLU’NDAN BİR DENEME: “KAFA TAMİRCİSİ”

Nurhan TEKEREK

Özet


Özet

Doğu ile Batı arasında köprü görevi yapan Anadolu coğrafyasında gelişmiş köy tiyatrosu (Köy Seyirlik Oyunları), halk tiyatrosu geleneği (Meddah, Karagöz, Ortaoyunu, Kukla), kimi zaman halk tiyatrosu geleneğini benimseyen, kimi zaman da Batı tarzı tiyatro etkinliklerinin yapıldığı saray tiyatrosu modern Türk Tiyatrosu’nu besleyen kaynaklardandır. Cumhuriyet’in ilk yıllarından başlayarak tiyatromuzun yönelişi üzerine karşıt iki görüşten söz edilebilir. Bunlardan biri, batılılaşmayı yalnızca taklit olarak algılayıp Batı tiyatrosunun model alınması gerektiği görüşü, diğeri de yaşadığımız coğrafyanın kültürel ve geleneksel özellikleriyle Batı tiyatrosunu kaynaştırarak yeni bir yol bulma savıdır. Çünkü gerek köylerde gelişen köy seyirlik oyunlarımız, gerekse kentlerde gelişen meddah, karagöz, ortaoyununda, günümüz dünya tiyatrosunun da anlatım tarzı olan açık biçim-göstermeci tiyatroyla da buluşan kimi özellikleri vardır. Şenlik atmosferi, meydanda oynamak, oyuncu ustalığına dayanan oyunculuk, doğaçlama oynamak, parçalı yapı, tiyatrosallık, tip boyutunda kişileştirme, güldürü, en aza indirgenmiş dekor, müzik ve dans, seyirci-oyuncu organik bağı, kısaca soyut bir anlatım tarzı.

Otuzlu, Kırklı yıllarda, tiyatromuzun ulusallaşması yolunda, gelenekselin önemini vurgulayan kişiliklerden biri de Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu’dur. Baltacıoğlu, geleneksel tiyatroyu tüm yönleriyle inceleyerek, kalıcı ve geçici özellikleri saptamış, kalıcı özelliklerden yola çıkarak “Öz Tiyatro Kuramı ” nı oluşturmuş, aynı zamanda bu görüş doğrultusunda uygulama örnekleri de vermiştir. “Kafa Tamircisi”, adlı oyunu, geleneksel tiyatronun, meydanda oynamak, sürrealist olmak, doğaçlamaya yatkın olmak gibi kalıcı özellikleri içinde barındıran öz tiyatro örneklerinden biridir. Öncülerden biri Baltacıoğlu olmak üzere, pek çok tiyatro insanının katkılarıyla oluşturulan birikim doğrultusunda, Türk Tiyatrosu’nun, dünyaya batılı gözle bakan, ama doğulu özellikleriyle biçimlenmiş bir tiyatro üslubuna yöneldiği söylenebilir. Bu yöneliş günümüzde de sürmektedir.

Anahtar Kelimeler: Türk Tiyatrosu, Modern Tiyatro, Özgünleşme, Baltacıoğlu, Kafa Tamircisi


IMPORTANCE OF THE TRADITIONAL AT THE PATH TOWARD INTERSECTION OF TURKISH THEATRE AND MODERN THEATRE , A TRIAL FROM BALTACIOĞLU:“HEAD REPAIRMAN”

Abstract

Since their emergence at the peninsula Anatolia as a bridge between East and West, tradition of village performances (Village Spectacles), tradition of folk performances (Meddah-Storyteller, Karagöz-Shadow Play, Ortaoyunu- Arena Theatre and Puppet) and palace theatre which adopted the folk theatre in some periods and sometimes remained true to western theatre style arefeeding resources of the modern Turkish Theatre. Concerning orientation of our theatre, two opposites views have been dominant sincefirst years of the republic. One of these is the thesis which perceives “ becoming western” only a mimical sense, that Western theatre is to be adopted as a model while. The other thesis implies a searchfor a new line which will synthesize Western theatre with cultural and traditional features of the lands we live on, for both our village spectacles developed in villages and meddah, karagöz and ortaoyunu developed in cities have certain features that are close to the expression style of Western theatre, namely open form-presentational theatre, such as festivity atmosphere, performing at the square, performance based on performer’s skills, playing as improvising, episodic form, theatricality, personfying on type level, comedy, minimalist scene design, music and dance, organic relation between the audience and theperformer, in brief abstract style of expression.

One of the theoreticians emphasizing the imortance of the traditional in the task of nationalizing our theatre is Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu. After analyzing our traditional theatre profoundly, he has determined its permanent and temporary features and finally constituted “ Essential Theatre Theory” by proceeding from the permanentfeatures. Also, he has presented practice examples of the essential theatre. His play, “Kafa Tamircisi-Head Repairman” as an example for the essential theatre, contains permanent features of the traditional theatre such as performing at the square, being surrealist, predisposition of improvisation. As a conclusion, it can be stated that through the experiences with contribations of several theatre thinkers among whom Ismayıl H. Baltacıoğlu was one of the initiators, Turkish Theatre has oriented to a theatre style looking from a western perspective, but with easternly formalized features. This orientation as such still continues in our contemporary times.

Key Words: Turkish Theatre, Modern Theatre, Synthesizing, Baltacıoğlu, Head Repairman.

Tam Metin: PDF