SDÜ Türk Sanatları Araştırmaları Dergisi, Cilt 1, Sayı 1 (2011)

A Symbolical and Allegorical Approach on Colors of Textiles

Filiz Nurhan ÖLMEZ

Özet


Tarihsel süreçte, her kültürde renklerin çeşitli simgesel ve alegorik anlamları olmuş, renkler çeşitli devirlerde, çeşitli amaçlar için kullanılmışlardır. Türklerin tarihinde, renklerin temsil ettiği kavramlar Türk kültürü ve geleneklerinin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Türkler, tarihin eski zamanlarından başlayarak, uzun süre beş ana renk olarak kara, ak, kızıl, yeşil ve sarı renkleri temel görmüşlerdir. Her renge, her toplumda kendi doğalarına uygun olarak bir takım anlamlar yüklenmiştir. Halkların ve kültürlerin renklere yaklaşımı birbirinden farklıdır; dokumalarda da renkler çeşitli simgeler ve alegorik anlamları ile dokuyucuların dili olmuştur. Türk halılarının dünyada ünlü olmasının nedeni, kırmızı renktir. Türkmen halılarında kırmızı renk güneşi temsil eder. Kilimlerde renklerin dili dokuyucunun inancına, yörelere ve yaşadıkları olaylara göre değişmektedir. Örneğin, Eşme kilimlerinde yeşil murat, mavi ümit, kırmızı tutkulu sevgi, mor keder, siyah ve beyaz matem rengi anlamına gelmektedir. Renklerin giysilerde kullanılan simgesel rolü, özellikle Eski Yunan ve Roma uygarlıklarında oldukça önemlidir. Örneğin doğu Akdeniz'de, deniz kabuklularından elde edilen ve Eski Dünya’nın en beğenilen rengi olan Purpur rengi ya da Tiran moru bir soyluluk simgesi olmuş ve Roma'da senatörlerin, kardinallerin, hakimlerin ve imparatorun kullanabildiği değerli bir renk olarak tarihe geçmiştir. Doğu ülkelerinde, din adamları, giysilerinde güneş ve ateşi temsil eden sarı rengi kullanmışlardır. Kırmızı; kadını, doğumu, ateş ve aşk’ı, yaşamı ve etkinliği anımsatan renk olmuştur. Bu incelemede dokumalar halı, kilim ve düz dokumalar, kumaşlar ile giysiler olmak üzere sınıflandırılmış; dokumalarda kullanılan renklerin anlamları, kültürel değerler çerçevesinde simgesel ve alegorik açıdan değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Renk, gelenek, tören, dokuma, halı, kilim

ABSTRACT
During the history, the colors had a variety of symbolic and allegorical meanings in every culture, and were used for various purposes in various ages. During the History of the Turks, represented concepts of the colors were an important part of Turkish culture and traditions. The Turks, starting from the ancient times of history, have accepted as five main colors black, white, red, green and yellow colors for a long time. Each color expressed by itself a number of meanings in each community. Concerns of peoples and cultures to the colors are different from each other; the colors on weavings have been the language of weavers with various symbols and allegorical meanings. The red color has made known Turkish rugs all over the world. Red color represents the sun in Turkmen carpets. Language of colors on rugs varies according to region, belief and living events of the weaver. For example, it means that green, desire; blue, hope; red, passionate love; purple, grief; black and white, color of mourning on Esme kilims. The symbolic role of the colors used in clothing, has been very important especially in ancient Greek and Roman civilizations. For example, in the eastern Mediterranean, Purpura color or Tirana purple being the most popular color of the Old World and obtained from the sea crustaceans was a symbol of nobility and went down in history as a precious color in Rome that available for only senators, cardinals, judges and the emperor. In Eastern countries, religious leaders used in his clothing the yellow color representing the fire and the sun. Red has been the color that reminded woman, birth, fire, and love, life and activity. In this paper, weavings were classified as carpet, fabrics, rugs and flat weaves, and garments; Meanings of the colors used in weaving, within the framework of cultural values was analyzed in terms of symbolic and allegorical approach.
Key Words: Color, tradition, ceremony, weaving, rug, kilim

Tam Metin: PDF